Θεανώ. Η Μεγάλη Άγνωστη
Της Αικ. Γ. ΔασκαλοπούλουΟ Πυθαγόρας είναι γνωστός σε όλους μας. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους θεμελιωτές των ελληνικών μαθηματικών και δημιούργησε ένα ολοκληρωμένο σύστημα για τη μελέτη των ουράνιων σωμάτων, βασισμένο σε αριθμητικές και γεωμετρικές αρχές. Παράλληλα, ίδρυσε μια φιλοσοφική σχολή με μυστικιστικό χαρακτήρα, της οποίας τα μέλη ονομάζονταν Πυθαγόρειοι.
Πόσοι όμως γνωρίζουν τη Θεανώ; Ήταν η σύζυγός του, συνοδοιπόρος στη ζωή και το έργο του, αλλά και μία από τις σημαντικότερες γυναίκες επιστήμονες της εποχής της.
Η Θεανώ γεννήθηκε γύρω στο 546 π.κ.ε. στους Θούριους της Κάτω Ιταλίας. Για τα παιδικά της χρόνια γνωρίζουμε λίγα, αλλά φαίνεται πως προερχόταν από μορφωμένη οικογένεια και είχε από νωρίς ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία και την επιστήμη. Όταν ο Πυθαγόρας εγκαταστάθηκε στον Κρότωνα και ίδρυσε τη σχολή του, η Θεανώ ήταν ανάμεσα στους μαθητές του. Στη σχολή αυτή μπορούσαν να συμμετέχουν τόσο άνδρες όσο και γυναίκες, κάτι αρκετά προοδευτικό για την εποχή.
Η γνωριμία τους εξελίχθηκε σε μια βαθιά σχέση. Παρότι ο Πυθαγόρας ήταν αρκετά μεγαλύτερός της, οι δύο τους ενώθηκαν όχι μόνο ως ζευγάρι αλλά και ως συνεργάτες στη γνώση και τη φιλοσοφία. Μαζί απέκτησαν παιδιά, τα οποία συνέχισαν την παράδοση της Πυθαγόρειας σκέψης. Ξεχωρίζει η κόρη τους Δαμώ, η οποία κράτησε με αφοσίωση τα γραπτά του πατέρα της, αρνούμενη να τα δημοσιοποιήσει ή να τα πουλήσει, παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε.
Η Θεανώ δεν ήταν απλώς η σύζυγος ενός μεγάλου φιλοσόφου. Ήταν και η ίδια σπουδαία επιστήμονας. Δίδαξε μαθηματικά και αστρονομία στη σχολή του Πυθαγόρα και, μετά τον θάνατό του, συνέχισε το έργο του. Μαζί με τα παιδιά της φρόντισε να διαδοθούν οι ιδέες του τόσο στον ελληνικό χώρο όσο και αλλού.
Έγραψε πολλά έργα, όπως συμβουλές για τις γυναίκες, φιλοσοφικά κείμενα και μελέτες για τους αριθμούς και το σύμπαν. Σε αυτήν αποδίδεται και η διατύπωση της αρχής της «Χρυσής Τομής», ενός σημαντικού μαθηματικού κανόνα που χρησιμοποιήθηκε στην αρχιτεκτονική και την τέχνη της αρχαιότητας.
Μετά τον θάνατο του Πυθαγόρα, η Θεανώ συνέχισε τη ζωή της μέσα στην Πυθαγόρεια κοινότητα και, σύμφωνα με τις συνήθειες της εποχής, παντρεύτηκε ξανά έναν στενό συνεργάτη του. Παρέμεινε όμως πάντα αφοσιωμένη στη διατήρηση και τη διάδοση της φιλοσοφίας του.
Η Θεανώ αναφέρεται από σημαντικούς αρχαίους συγγραφείς, όπως ο Διογένης Λαέρτιος και ο Ιάμβλιχος. Θεωρείται μία από τις σημαντικότερες γυναίκες αστρονόμους και φιλοσόφους της αρχαιότητας.
Παρόλο που για πολλούς αιώνες η συμβολή των γυναικών στην επιστήμη υποτιμήθηκε, η Θεανώ αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για μεταγενέστερους στοχαστές. Ανάμεσα σε αυτούς πιστεύεται ότι ήταν και η Υπατία.
Η ιστορία της μας θυμίζει ότι πίσω από μεγάλες μορφές της αρχαιότητας υπήρχαν συχνά εξίσου σημαντικές προσωπικότητες, που όμως έμειναν στη σκιά. Η Θεανώ αξίζει να θυμόμαστε πως δεν ήταν απλώς «η σύζυγος του Πυθαγόρα», αλλά μια σπουδαία γυναίκα της γνώσης με δικό της έργο και προσφορά.
Βιβλιογραφία και πηγές:1. Σούδα Λεξικό (οκτάτομο), εκδ. Κάκτος
2. Σύρε, Εδ., «Οι Μεγάλοι Μύσται», εκδ. Ελευθερουδάκης
3. Διογένης Λαέρτιος, Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων, 8.1
Εικόνα: Daskalopoulou Katerina