Πώς διατηρούσαν πάγο
(για το κρασί και τα τρόφιμά τους)
οι αρχαίοι Έλληνες;
✏️ Της Αικ. Γ. Δασκαλοπούλου *
Καθώς διανύουμε την περίοδο των Κυνικών Καυμάτων (καλοκαιρινοί καύσωνες), όλοι μας βρίσκουμε παρηγοριά σε ένα παγωμένο ποτήρι νερού, αναψυκτικού ή ποτού, προκειμένου να δροσιστούμε από την κάψα των ημερών.
Με κάτι τέτοιο κατά νου, αναρωτιόμαστε το πώς να ένοιωθαν άραγε οι αρχαίοι ημών πρόγονοι τέτοια εποχή; Είχαν άραγε τη δυνατότητα να καταφύγουν στη δροσιά του πάγου;
Για πάμε να δούμε…
Οι αρχαίοι Έλληνες δεν διέθεταν τεχνολογία «παραγωγής» πάγου με την έννοια της κατάψυξης, αλλά χρησιμοποιούσαν φυσικές πηγές πάγου και χιονιού, τις οποίες διαχειρίζοντο με αξιοσημείωτη εφευρετικότητα για να δροσίζουν τα ποτά και τα τρόφιμά τους.
Ακολουθούν οι βασικές πρακτικές που χρησιμοποιούσαν:
1. Συλλογή και Αποθήκευση
• Συλλογή από τη φύση
Οι αρχαίοι Έλληνες συνέλεγαν χιόνι (χιών) ή πάγο από τα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Στη συνέχεια, αυτό το υλικό μεταφερόταν και αποθηκευόταν σε ειδικά κατασκευ- ασμένα «ψυγεία» της εποχής, τα οποία ήταν συχνά υπόγεια ή σε δροσερές σπηλιές.
• Μόνωση
Για να διατηρηθεί ο πάγος για μεγαλύτερο διάστημα, ακόμη και μέσα στο καλοκαίρι, τον κάλυπταν με άχυρο ή άλλα μονωτικά υλικά. Αυτά τα υλικά εμπόδιζαν τη θερμότητα να εισχωρήσει και βοηθούσαν στη διατήρηση της χαμηλής θερμοκρασίας.
• Υπόγεια αποθήκευση
Η τοποθέτηση του πάγου σε βαθιές τρύπες στο έδαφος αξιοποιούσε τη φυσική δροσιά του υπεδάφους, επιβραδύνοντας το λιώσιμο.
2. Χρήση στην Καθημερινότητα και στα Συμπόσια
Η κύρια χρήση του πάγου και του χιονιού ήταν η ψύξη του οίνου, καθώς οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι η χαμηλή θερμοκρασία ανεδείκνυε καλύτερα τα αρώματα του κρασιού.
• Απευθείας ανάμειξη
Σε πολλές περιπτώσεις, οι δούλοι προσέθεταν χιόνι απευθείας μέσα στο κρασί ή στο νερό που χρησιμοποιούσαν για την αραίωσή του κατά τη διάρκεια των συμποσίων.
• Ο «Ψυκτήρας»
Πρόκειται για ένα από τα πιο έξυπνα σκεύη της αρχαιότητας. Ήταν ένα αγγείο (συχνά με σχήμα μανιταριού) που τοποθετείτο μέσα στον «κρατήρα» (το μεγάλο δοχείο που περιείχε το κρασί). Στο κενό ανάμεσα στα δύο σκεύη έβαζαν χιόνι ή παγωμένο νερό, επιτυγχάνοντας την ψύξη του κρασιού έμμεσα, χωρίς να αραιώνεται το περιεχόμενο από το λιωμένο χιόνι.
3. Γνωστές Αναφορές
• Μέγας Αλέξανδρος
Υπάρχουν ιστορικές αναφορές ότι ο Μέγας Αλέξανδρος είχε ενδιαφερθεί για τη χρήση πάγου, ενώ συχνά απολάμβανε παγωμένα εδέσματα, όπως γάλα με μέλι και φρούτα.
• Προτίμηση στις γεύσεις
Το χιόνι που συνέλεγαν συχνά αναμιγνυόταν με μέλι ή νέκταρ, δημιουργώντας ένα είδος αρχαίου «γρανιτοειδούς» επιδορπίου.
Αν και οι αρχαίοι Πέρσες ήταν εκείνοι που ανέπτυξαν τα πιο περίπλοκα αρχιτεκτονικά συστήματα αποθήκευσης πάγου (τα γνωστά yakhchāls), οι Έλληνες αξιοποίησαν στο έπακρο τα διαθέσιμα φυσικά μέσα για να εξασφαλίσουν δροσιά, καθιστώντας την κατανάλωση παγωμένου οίνου μια διαδεδομένη συνήθεια για τις εύπορες τάξεις της εποχής.
📚📖 Βιβλιογραφία και πηγές: 1. Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές, εκδ. Κάκτος 2. Terracotta psykter (vase for cooling wine), https://www.metmuseum.org/art/collection/search/255946 3. Πάγος και διατήρηση τροφίμων, https://www.archaiologia.gr/.../%CF%80%CE%AC%CE%B3%CE%BF.../
4. Snow-Chilled Wine in Ancient Greece and Rome, https://drinkingfolk.com/snow-chilled-wine/ 5. Wine in Ancient Greece, https://www.portoplanet.com/wine-in-ancient-greece/
📸 Εικόνα: Daskalopoulou Katerina - 7/2026
* Νομικός - Συγγραφέας
