🇬🇷 Ανάλυση
 
Ιράν. Η Ώρα της Μεγάλης Ρήξης
 
Η Θεοκρατία ενώπιον του Ιστορικού Αδιεξόδου
 
 
 
 
 
 
✏️ Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου
 
 
ΤΕΧΕΡΑΝΗ
 
Στις αρχές του 2026, το Ιράν δεν θυμίζει πια τη χώρα των προηγούμενων δεκαετιών. Η συσσώρευση οικονομικής απόγνωσης, η ραγδαία απαξίωση του εθνικού νομίσματος και η συνεχής καταστολή έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί τα θεμέλια της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Οι δρόμοι της Τεχεράνης, του Ισφαχάν και των βορειοδυτικών κουρδικών περιοχών, έχουν μετατραπεί σε πεδία μιας αναμέτρησης που πολλοί αναλυτές χαρακτηρίζουν πλέον ως «μη αναστρέψιμη».
 
 
Η Οικονομία ως Θρυαλλίδα
 
Η τρέχουσα κρίση πυροδοτήθηκε από την κατάρρευση του ιρανικού ριάλ, το οποίο διολίσθησε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, προκαλώντας κύμα απεργιών στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης. Ωστόσο, τα αιτήματα ξεπέρασαν γρήγορα την ακρίβεια. Το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022 μετεξελίχθη σε μια ευθεία αμφισβήτηση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.
 
Η στρατιωτική εμπλοκή του καθεστώτος σε περιφερειακές συγκρούσεις και η δαπανηρή χρηματοδότηση ενδιάμεσων ομάδων (proxies) έχουν εξοργίσει έναν πληθυσμό που βλέπει τις βασικές του ανάγκες να θυσιάζονται στον βωμό της ιδεολογικής επιβίωσης του καθεστώτος.
 
 
Το Ερώτημα της Επόμενης Μέρας. Ποιος θα Αναλάβει;
 
Εάν η ισλαμιστική κυβέρνηση καταρρεύσει, το κενό εξουσίας αποτελεί τον μεγαλύτερο φόβο της διεθνούς κοινότητος. Η μετάβαση δεν αναμένεται να είναι μια εύκολη, «γραμμική» διαδικασία. Οι πιθανές δυνάμεις που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ρόλο περιλαμβάνουν:
 
Εγχώρια Δίκτυα και η Κοινωνία των Πολιτών: Η πραγματική αλλαγή δείχνει να σφυρηλατείται εντός των τειχών. Φοιτητές, εργατικά συνδικάτα και τοπικοί ηγέτες πεδίου αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της αντίστασης.
 
Στρατιωτική Μεταβολή: Υπάρχει το ενδεχόμενο τμήματα του τακτικού στρατού (Artesh) ή ακόμα και μετριοπαθή στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) να κινηθούν προς ένα μοντέλο «εθνικής σωτηρίας» για να αποφευχθεί ο εμφύλιος σπαραγμός.
 
Η Εξόριστη Αντιπολίτευση: Διάφορες ομάδες, από τους Μουτζαχεντίν του Λαού (MEK) έως φιλελεύθερες συμμαχίες, διεκδικούν ρόλο, αν και αντιμετωπίζουν προκλήσεις νομιμοποίησης στο εσωτερικό της χώρας.
 
 
Ο Ρόλος του Ρεζά Παχλαβί
 
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται ο Ρεζά Παχλαβί, ο 65χρονος γιος του τελευταίου, έκπτωτου Σάχη.
Η εικόνα του έχει αναβαθμιστεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες. Παρά το γεγονός ότι μεγάλωσε και ζει στις ΗΠΑ, ο Παχλαβί έχει καταφέρει να τοποθετηθεί όχι ως επίδοξος μονάρχης, αλλά ως διαμεσολαβητής της μετάβασης.
 
«Δεν επιδιώκω τον θρόνο, αλλά την ελευθερία του ιρανικού λαού να επιλέξει το πολίτευμά του μέσω ενός δημοκρατικού δημοψηφίσματος», δηλώνει συχνά στις παρεμβάσεις του.
 
 
Τα υπέρ και τα κατά της υποψηφιότητάς του
 
Αναγνωρισιμότητα
Είναι η πιο αναγνωρίσιμη προσωπικότητα της αντιπολίτευσης παγκοσμίως, με πρόσβαση σε δυτικά κέντρα λήψης αποφάσεων.
Το Σύμβολο της «Χρυσής Εποχής»
 
Για πολλούς νέους που δεν έζησαν τη βασιλεία, η εποχή του Σάχη συμβολίζει τον εκσυγχρονισμό και την κοσμικότητα που στερούνται σήμερα.
 
Το «Αμερικανοτραφές» Στίγμα
 
Οι επικριτές του και η προπαγάνδα του καθεστώτος τον παρουσιάζουν ως «μαριονέτα της Δύσης». Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από το αν θα μπορέσει να πείσει τις εθνοτικές μειονότητες (Κούρδους, Βαλούχους) και τους ισλαμιστές μετριοπαθείς ότι η επιστροφή του δεν σημαίνει επιστροφή στον αυταρχισμό του παρελθόντος.
 
Προοπτικές και Κίνδυνοι
Η πτώση ενός καθεστώτος που παραμένει στην εξουσία για σχεδόν μισό αιώνα ενέχει τον κίνδυνο του χάους. Ωστόσο, η ωριμότητα που επιδεικνύει η ιρανική κοινωνία των πολιτών δίνει ελπίδες για ένα μοντέλο κοσμικής δημοκρατίας.
 
Η επόμενη μέρα θα απαιτήσει μια «κυβέρνηση εθνικής ενότητας», στην οποία ο Παχλαβί θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εγγυητής της σταθερότητας κατά την πρώτη φάση, χωρίς απαραίτητα να ηγηθεί μόνιμα.
 
Το Ιράν βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η ιστορία διδάσκει ότι τέτοια καθεστώτα δεν πέφτουν εύκολα, αλλά όταν η νομιμοποίηση χάνεται από το εσωτερικό, η αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη ξεκινήσει.
 
📸 Εικόνα: Διαδίκτυον